AB-TÜRKİYE MALİ İŞBİRLİĞİ

Avrupa Birliği (AB), kuruluşundan bu yana Birlik üyesi ülkelere, aday ülkelere ve üçüncü ülkelere, kurucu anlaşmalar temelinde çeşitli mali yardımlar sağlıyor. AB'nin muhtelif hedeflerini gerçekleştirmek amacıyla yapılan bu yardımlar vasıtasıyla, faydalanan ülkelere, hibe ya da kredi şeklinde önemli miktarda kaynak aktarılıyor. Yapılan mali yardımla temel olarak aday ülkenin AB üyeliğine yapısal olarak hazırlanması amaçlanıyor.

Bu çerçevede, aday ve potansiyel aday ülkelere yönelik olarak yapılacak katılım öncesi yardımlar, ülkelerin mevcut hukuksal ve kurumsal altyapısının, AB standartlarına ve uygulamalarına yakınlaştırılmasını ve uyumlaştırılmasını amaçlıyor.

 

2007 Öncesi Dönem

Avrupa Birliği, aday ve potansiyel aday ülkeleri üyeliğe hazırlamak veya bölgeler arasındaki gelişim farklılığını en aza indirmek amacıyla çeşitli katılım öncesi yardım programları yürütmüştür.

2007 yılı öncesinde IPA'nın temellerini hazırlayan farklı programlar uygulanmıştır:

•  PHARE1 (Coordinated Support for the Reconstructuring of Economics of Poland and Hungary - Polonya ve Macaristan Ekonomilerinin Yeniden Yapılandırılmasına Yönelik Destek Programı),

•  SAPARD2 (Special Accession Programme for Agriculture and Rural Development - Tarım ve Kırsal Kalkınma İçin Özel Katılım Programı) ve

•  ISPA3 (Instrument for Structural Policies for Pre-Accession - Katılım Öncesi Yapısal Politikalar İçin Destek Aracı) önemli rollere sahiptir.

•  CARDS (Community Assistance for Reconstruction, Development and Stability in the Balkans)

Bu programların uygulanmasının ardından Avrupa Komisyonu'nca, 2007–2013 yılları arasında aday ve potansiyel aday ülkelere sağlanacak mali desteğin çerçevesinin yeni bir araç ile düzenlenmesinin gerekliliğine kanaat getirilmiştir. Daha önceki üyelik öncesi yardım araçlarının uygulanması sürecinde elde edilen deneyimler bu yeni mali araç hazırlanırken dikkate alınmıştır, Bu kapsamda, farklı uygulama mekanizmalarına sahip olan PHARE, ISPA ve SAPARD gibi araçlarla yürütülen mali yardımlar Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA) adı altında birleştirilmiştir.

Daha detaylı bilgi için http://ab.gov.tr/index.php?p=5&l=1


[1] 18 Aralık 1989 tarih ve (EEC) 3906/89 sayılı  "Macaristan Cumhuriyeti ve Polonya Halk Cumhuriyeti'ne Ekonomik Yardım" konulu Konsey Tüzüğü

[2] 21 Temmuz 1999 tarih ve (EC) 1268/1999 sayılı "Katılım Öncesi Dönemdeki Orta ve Doğu Avrupa Aday Ülkelerinde Tarım ve Kırsal Kalkınma Tedbirlerine Yönelik Topluluk Desteği" konulu Konsey Tüzüğü

[3] 21 Haziran 1999 tarih ve (EC) 1267/1999 sayılı Katılım Öncesi Yapısal Politika Aracı'nı kuran Konsey Tüzüğü


IPA NEDİR?

AB, aday veya potansiyel aday ülkelere verimli kaynak aktarımını sağlamak üzere 2007 yılında yeni bir mali yardım sistemi oluşturdu. Bu sisteme de IPA (Instrument for Preaccession Assistance/Katılım Öncesi Yardım Aracı) adı verildi. Türkiye ile AB ilişkilerinin önemli bir boyutunu oluşturan bu mali işbirliğinin ilk dönemi IPA I adı altında 2007-2013 yılları arasında uygulandı.

IPA kapsamında verilen yardımların temel amacı, Topluluğun uyum politikasının yönetilmesi ve uygulanmasına hazırlanmalarını teminen aday ve potansiyel aday ülkelere katkı sağlamak, onları üyelikle birlikte devreye girecek yapısal fon uygulamalarına hazırlamak ve dolayısıyla bu ülkelerin Avrupa Birliği üyeliğine hazırlanmalarında destek sağlamaktır.

Bu amaç doğrultusunda, IPA kapsamında aday ülkenin AB'ye üye olma yolundaki ihtiyaç ve önceliklerine hizmet eden projeler desteklenmektedir. Projeler aracılığıyla kullandırılan mali yardımlar, AB'ye uyumu ve bu uyum için gerekli idari kapasitenin oluşturulmasını hedefliyor. Bununla beraber ekonomik ve sosyal uyumun sağlanmasına (bölgesel kalkınma, tarımsal ve kırsal kalkınma, sınır ötesi işbirliği ve KOBİ projeleri) yönelik projeler de mali yardımlar içerisinde gün geçtikçe artıyor. 

 

IPA'nın eski dönemdeki yardımlara nazaran getirdiği en önemli değişiklik nedir?

IPA'nın getirdiği en önemli değişiklik, yardımların faydalanıcı ülkeler tarafından hazırlanacak programlar çerçevesinde belirlenen öncelik ve faaliyet alanlarına yönelik kullandırılmasıdır. IPA I kapsamında hazırlanmış olan Operasyonel Programlarda yer alan öncelik ve tedbirlere göre tahsis edilen kaynak kullandırılmıştır. IPA II döneminde de benzer yaklaşım devam etmekte olup, tahsis edilen fonların yeni hazırlanmış olan Operasyonel Programlarda yer alan Eylem (Öncelik) ve Aktivitelere (Tedbir) bağlı olarak kullandırılması amaçlanmaktadır.


IPA NASIL UYGULANIR?

IPA yedi yıllık dönemler halinde uygulanır.

 

IPA I DÖNEMİ (2007-2013)

2007–2013 döneminde uygulanan Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı- IPA mali yardımları, faydalanıcı ülkeler tarafından hazırlanan programlar çerçevesinde, yine bu ülkelerin belirlediği önceliklerine kullandırıldı.

Birinci dönemde Türkiye'ye aktarılan AB mali yardımları aşağıdaki 5 bileşen (Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Yapılanma, Bölgesel ve Sınır Ötesi işbirliği, Bölgesel Kalkınma, İnsan Kaynaklarını Geliştirme, Kırsal Kalkınma) kapsamında ülkemizin öncelikli kalkınma hedeflerine uygun olarak kullanılıyor.

Gerek sanayileşmiş gerekse gelişmekte olan ülkelerin yaşadığı en önemli sorun, bölgeler arasındaki eşitsizliklerdir. IPA 1 için belirlenen 5 politika alanından Bölgesel Kalkınma, aday ülkelerin bölgeleri arasındaki gelişmişlik farklılıklarını gidermek için proje geliştirmeyi, KOBİ ve işletmeleri destekleyerek rekabet güçlerini artırmayı ve bunun için gerekli altyapıların tamamlanmasını hedefliyor. Bu hedef Türkiye'nin bakış açısı ile örtüşüyor. Türkiye, tıpkı AB gibi bölgesel kalkınmaya büyük önem veriyor ve bu amaçla Bölgesel Kalkınma bileşeni altında yer alan Bölgesel Rekabet Edebilirlik, Çevre ve Ulaştırma Programları aracılığıyla pek çok projeye mali destek veriyor. 

Ülkemizde bu önceliklere ilişkin program oluşturmak ve yürütmek için farklı kurumlar görevlendirilmiştir. Bu kapsamda:

•  Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı teknik adıyla Bölgesel Rekabet Edebilirlik Operasyonel Programı yani Rekabetçi Sektörler Programını;

•  Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Operasyonel Programını;

•  Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Ulaştırma Operasyonel Programını;

•  Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Operasyonel Programını;

•  Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı da Kırsal Kalkınma Operasyonel Programını

hazırladı ve uygulamaya geçirdi. Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Yapılanma'ya ilişkin program ise Avrupa Birliği Bakanlığı tarafından yürütülüyor.

 

IPA II DÖNEMİ (2014 – 2020)

2014-2020 döneminde IPA mali yardımları tek bir çatı altında yürütülerek yine ülke öncelikleri ve bu önceliklere yönelik programlar eliyle kullandırılacak.

Yeni dönemde, AB tarafından verilen fonların sosyo-ekonomik gelişmeyi arttırması ve daha kalıcı etkiler yaratması için programların girdi ve çıktı göstergeleri yerine sonuç göstergelerinin izlenmesi amaçlanmaktadır. Bu çerçevede 2014-2020 döneminde sonuç odaklı izleme yaklaşımı benimsenmiştir.

Ayrıca, IPA II döneminde sektörel programlama yaklaşımı benimsenerek ulusal politikalar ile AB politikalarını uyumlu hale getirmek amaçlanıyor. Bu doğrultuda 2014-2020 programlama dönemi için, IPA I döneminde olduğu gibi, fonların yönetiminde 5 politika alanı belirlenmiştir:

•  AB Üyeliğine Geçiş Süreci ve Kapasite Oluşturma

•  Bölgesel Kalkınma

•  İstihdam, Sosyal Politikalar ve İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi

•  Tarım ve Kırsal Kalkınma

•  Bölgesel ve Sınır Ötesi İşbirliği

 

Yeni dönem için aşağıdaki 9 öncelikli sektör ve sektör sorumlusu kuruluş belirlenmiştir:

1.  Demokrasi ve Yönetişim (AB Bakanlığı) (AB Müktesebatına Uyum, Birlik Programları ve Sivil Toplum)

2.  Adalet, İçişleri ve Temel Haklar (Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı. AB Bakanlığı)

3.  Ulaştırma (Ulaştırma, Haberleşme ve Denizcilik Bakanlığı)

4.  Çevre ve İklim (Çevre ve Şehircilik Bakanlığı)

5. Enerji (Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı)

6. Rekabetçilik ve Yenilik (Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı)

7.  İstihdam, İnsan Kaynaklarının Gelişimi ve Sosyal Politikalar (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı)

8.  Tarım ve Kırsal Kalkınma (Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı)

9.  Bölgesel ve Sınır Ötesi İşbirliği (AB Bakanlığı)

 

Bölgesel Kalkınma Politika Alanı çerçevesinde Rekabet Edebilirlik ve Yenilik Sektörü altında Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı lider kurum olarak Sektör Destek Programının hazırlanmasından ve uygulanmasından sorumlu Program Otoritesidir. Bu kapsamda, Üniversiteler, kalkınma ajansları, bölgedeki yerel paydaşlar ve merkezi otoriteler katkıları alınarak, Bakanlığımızca Rekabetçilik ve Yenilik Sektör Operasyonel Programı (RYSOP) hazırlanmıştır. RYSOP programı 2014 yılının Aralık ayında Avrupa Komisyonu tarafından uygun bulunup onaylanmıştır. 

 

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın IPA sistemi içerisindeki rolü nedir?

IPA kapsamındaki "Operasyonel Programlar" ilgili Bakanlıklar tarafından hazırlanacak, uygulanacak, izlenecek ve denetlenecektir. Bu yapı, Avrupa Birliği üye ülkelerindeki yapısal fon uygulamaları ile benzerlik göstermektedir. Bakanlığımız 2007-2013 dönemi için "Bölgesel Rekabet Edebilirlik Operasyonel Programı", 2014-2020 için ise "Rekabetçilik ve Yenilik Sektör Operasyonel Programını" hazırlamak ve uygulamaktan sorumlu Program Otoritesi olma rolünü üstlenmiştir. "Rekabetçi Sektörler Programı", her iki dönemi de kapsayan şemsiye isim olarak belirlenmiştir.